„Jestem wzrokowcem, najlepiej uczę się wzrokiem” – to zdanie, które w różnych formach mogłeś lub mogłaś słyszeć nie raz. Co więcej, być może uczono Cię o tym w szkole. Możliwe, że nauczyciele dawali Ci testy sprawdzające, jaki styl uczenia najlepiej do Ciebie pasuje. Jeśli zależało Ci na ocenach, mogłeś lub mogłaś próbować dostosować do niego swoją naukę. A jeśli nie szło Ci w danym przedmiocie, styl uczenia bywał wygodnym wytłumaczeniem: „Po prostu nie uczę się w ten sposób”.
To wszystko zaczyna mieć tym smutniejszy wydźwięk, gdy orientujesz się, że style uczenia się nie mają naukowego podłoża. Innymi słowy: nie działają – przynajmniej nie tak, jak nas o tym przekonywano.
Geneza stylów uczenia
Koncepcja stylów uczenia się – takich jak wzrokowy, słuchowy czy kinestetyczny – zaczęła zyskiwać popularność pod koniec lat 70. XX wieku. Jej początki sięgają prac Waltera Barbe, Sheili Swassing i Michaela Milone, którzy opracowali model VAK (Visual, Auditory, Kinesthetic). Klasyfikował on uczniów na podstawie dominującego kanału sensorycznego i był wykorzystywany w testach edukacyjnych oraz podręcznikach pedagogicznych w Stanach Zjednoczonych.¹
Na bazie VAK, w latach 80. i 90. Neil Fleming, nowozelandzki nauczyciel i badacz, rozwinął tę teorię, dodając czwartą kategorię: Reading/Writing (czytanie/pisanie), tworząc popularny dziś model VARK. Fleming opracował także kwestionariusz VARK, który miał pomagać uczniom i nauczycielom w określaniu preferowanego stylu uczenia się.²
Problem?
Ani VAK ani VARK Nie działają. A raczej – nie ma rzetelnych dowodów na ich praktyczne zastosowanie w uczeniu się.³ Nie chodzi tu nawet o oczywisty fakt, że trudno byłoby nauczyć się anatomii człowieka, patrząc wyłącznie na grafiki bez opisów, tak samo jak trudno opanować operowanie pacjenta, ucząc się jedynie z tekstu bez ilustracji czy praktyki manualnej.⁵ Innymi słowy, wiedza, którą nabywamy, najczęściej musi być wykorzystywana w kontekstach złożonych i wielosensorycznych – znacznie bogatszych niż te, które zakładałoby uczenie się w oparciu wyłącznie o jeden „preferowany styl”.
Głównym problemem teorii stylów uczenia się jest fakt, że nawet jeśli ktoś uczy się materiału zgodnie ze swoim deklarowanym stylem, nie osiąga lepszych wyników niż osoba ucząca się w innym stylu.⁴ Mówiąc prościej – to, czy uczysz się w sposób, który uważasz za „swój”, czy w inny, nie wpływa na końcowe efekty nauki. Tym samym podstawowe założenie, dla którego w ogóle określa się, jaki styl uczenia się pasuje najbardziej do danej osoby, nie przynosi obiecywanych rezultatów.
Co ciekawe, badania, które analizowały skuteczność tej koncepcji, badały jeszcze jedno podejście…
Rozwiązanie? Dual coding
W tym samym badaniu które pokazało brak efektów dla nauki opartej o style uczenia się, wykazano, że właśnie dual coding był najskuteczniejszą metodą nauki dla wszystkich studentów, niezależnie od ich preferencji (stylów uczenia się).⁴
Ale czym jest dual coding?
Dual coding to technika, która polega na łączeniu dwóch różnych form przedstawienia tej samej informacji – słów i obrazów. Zamiast zapisywać jedynie definicję w zeszycie, możesz narysować prosty schemat lub ikonę ilustrującą pojęcie obok notatki. Dzięki temu tworzysz dwa niezależne „ślady pamięciowe” w mózgu: wizualny i werbalny (tutaj w rozumieniu tekstowy bo przetwarzany w tym samym systemie co słowa mówione).⁶ Jeśli zapomnisz jednego, drugi nadal może pomóc Ci przypomnieć sobie materiał. Badania pokazują, że takie połączenie obrazów i słów znacząco zwiększa zrozumienie i zapamiętywanie, bo aktywuje więcej obszarów mózgu i ułatwia późniejsze odtworzenie informacji na egzaminie.⁴
Jak tego użyć w praktyce?
Teoria teorią, ale jak wprowadzić dual coding do własnej nauki?
Oto propozycja trzech kroków zaczerpnięta z podręcznika Ace That Test⁵, które pomogą Ci w pełni wykorzystać tę technikę:
- Znajdź grafiki, które pomagają Ci zrozumieć kluczowe koncepty z materiału. Nie ograniczaj się tylko do tego, co widzisz w podręczniku. Poszukaj diagramów, ilustracji, wykresów lub zdjęć, które uzupełniają definicje i opisy.
- Zrozum i oceń połączenie między tekstem a obrazem. Zadaj sobie pytanie: Co pokazuje ten obraz? Jak odnosi się do definicji lub opisu? Co bym stracił, gdybym miał tylko tekst albo tylko obraz?
- Stwórz własną graficzną reprezentację treści jako część swoich notatek. Narysuj schemat, mapę myśli, diagram przepływu lub prostą ilustrację idei, którą chcesz zapamiętać. Nie muszą być artystyczne – ważne, by były dla Ciebie zrozumiałe i powiązane z tekstem.
Dlaczego to działa?
Najważniejszym elementem tej techniki – co potwierdza także taksonomia Blooma – jest aktywne przetwarzanie wiedzy. Kiedy tworzysz własne wizualne notatki, nie tylko powtarzasz informacje, ale także analizujesz je, syntetyzujesz i przekształcasz w formę zrozumiałą dla Twojego mózgu. Im bardziej klarowna i logiczna będzie Twoja graficzna reprezentacja treści, tym większa szansa, że zostanie z Tobą na długo i będzie gotowa do praktycznego użycia.
Nie ma czegoś takiego jak styl uczenia się który działa dla ciebie najlepiej – kluczem jest łączenie obrazów ze słowem
Bibliografia
¹ Barbe, W. B., Swassing, R. H., & Milone, M. N. (1979). Teaching through modality strengths: Concepts and practices. Zaner-Bloser.
² leming, N. D., & Mills, C. (1992). Not Another Inventory, Rather a Catalyst for Reflection. To Improve the Academy, 11(1), 137–155. https://doi.org/10.1002/j.2334-4822.1992.tb00213.x
³ Pashler, Harold & Mcdaniel, Mark & Rohrer, Doug & Bjork, Robert. (2008). Learning Styles: Concepts and Evidence. Psychological Science in the Public Interest. 9. 105-119. 10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x.
⁴ Cuevas, J., & Dawson, B. L. (2017). A test of two alternative cognitive processing models: Learning styles and dual coding. Theory and Research in Education, 16(1), 40-64. https://doi.org/10.1177/1477878517731450
⁵ Sumeracki, Megan, Cynthia Nebel, Carolina Kuepper-Tetzel, and Althea Need Kaminske. 2023. Ace That Test: A Student’s Guide to Learning Better. Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003327530. str 75-81
⁶ Clark, J. M., & Paivio, A. (1991). Dual coding theory and education. Educational Psychology Review, 3(3), 149–210. https://doi.org/10.1007/BF01320076